تحلیل تطبیقی آثار حقوقی قراردادهای الکترونیکی در فضای بلاکچین

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

چکیده

تحول فناوری‌های اطلاعاتی و گسترش بسترهای دیجیتال، زمینه‌ساز شکل‌گیری نوعی جدید از قراردادها تحت عنوان «قراردادهای هوشمند» در ساختار شبکه بلاکچین شده ‌است. این نوع قراردادها با بهره‌گیری از سازوکارهای رمزنگاری و خوداجرا، به‌صورت خودکار تعهدات طرفین را بدون واسطه انسانی انجام می‌دهند. هدف این پژوهش، بررسی آثار حقوقی این قراردادها در نظام حقوقی ایران و تحلیل تطبیقی آن با نظام‌های حقوقی اروپایی و آمریکایی است. روش تحقیق، کتابخانه‌ای و تحلیلی-توصیفی بوده و داده‌ها از منابع علمی معتبر داخلی و بین‌المللی استخراج شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که به‌رغم برخورداری قراردادهای بلاکچینی از ویژگی شفافیت، تغییرناپذیری و قابلیت اعتماد فنی، هنوز چارچوب حقوقی مشخصی برای تنظیم، اثبات و ضمانت اجرای آنها در قوانین ایران وجود ندارد. مهم‌ترین چالش‌ها شامل تشخیص ارکان صحت قرارداد در فضای غیرمتمرکز، مسئولیت ناشی از خطاهای الگوریتم و اثبات قضایی تراکنش‌ها می‌باشند. بر اساس یافته‌ها، بلاکچین می‌تواند با اصلاح و توسعه قواعد قانون تجارت الکترونیکی، بستری قابل اعتماد و کارآمد برای انعقاد قراردادهای الکترونیکی ایجاد کند، مشروط بر آنکه قواعد حقوقی مرتبط با امضای دیجیتال، مسئولیت مدنی و نظام داوری الکترونیکی مورد بازنگری و انطباق قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


Baghaei, S. (2025). Smart Contracts and Blockchain in Private Law. Tehran: Fardaye Farhikhtegan Publications (in Persian).
Elsan, M. (2022). Electronic Commerce Law in the Iranian Legal System. Tehran: SAMT Publications (in Persian).
 Fathizadeh, A. H. (2020). Blockchain Law. Tehran: Commercial Printing and Publishing Company (in Persian).
Freedman, Bradley, J. (2001). “Electronic Contracts under Canadian law, A Practical guide, Manitoba”. Law journal, 28(2).
Lee Kuo, Chuen. (2015). Handbook of digital currency. Elsevier.
Mohammadi, M. (2014). Formation of Electronic Contracts: A Comparative Study in Islamic Jurisprudence, Iranian Law, and the Geneva Convention. Qom:
Mofid University Press (in Persian).
Stephan, Kinsella. (2004). Online Contract formation first Edition. New Youk: Oceana publications inc.
Safaei, S. H. (2016). General Principles of Contracts. Tehran: Mizan Publications (in Persian).
Tapscott, Don. (2020). Blockchain Revolution: How the Technology Behind Bitcoin and Other Cryptocurrencies is Changing the World. Revised and Updated Edition. Penguin Random House.
Werbach, Kevin. (2021). The Blockchain and the New Legal Framework of Smart Contracts. Cambridge University Press.
A, Zainol. (1997). “Electronic Data interchange and formation of Contract”. International of law an information Technology, Oxford University press,7(3).