آثار و احکام حقوقی حق الله و حق الناس در حدود

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی رشته فقه و مبانی حقوق و اندیشه امام خمینی (ره) ، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران ،ایران.

2 دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران(نویسنده مسئول)

3 دکتر جمشید معصومی، استادیارگروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

این پژوهش با هدف تبیین آثار و احکام حقوقی تفکیک حق‌الله و حق‌الناس در حدود و بررسی نقش این تفکیک در فرایند کیفری انجام شده است. اهمیت موضوع از آنجا ناشی می‌شود که جرایم حدی به دلیل جنبه الهی و در عین حال آثار فردی، در نقطه تلاقی حقوق عمومی و حقوق خصوصی قرار می‌گیرند و هرگونه ابهام در تعیین ماهیت حق می‌تواند به ایجاد تفاوت‌های اساسی در تعقیب، اثبات، گذشت و اجرای مجازات بینجامد. روش تحقیق در این مقاله تحلیلی ـ توصیفی و مبتنی بر مطالعه منابع فقهی و حقوقی است و تلاش شده است با بررسی مبانی نظری، مقررات قانون مجازات اسلامی و رویه عملی، معیارهای مؤثر در تشخیص نوع حق و پیامدهای آن روشن شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که حق‌الله و حق‌الناس در حدود نه‌تنها از حیث هدف متفاوت‌اند، بلکه در تمامی مراحل دادرسی آثار متمایزی برجای می‌گذارند. حق‌الله موجب آغاز تعقیب بدون نیاز به شکایت، محدودیت در گذشت و شدت در ادله اثبات می‌شود، در حالی که حق‌الناس نقش فعال‌تری برای بزه‌دیده ایجاد می‌کند و گذشت می‌تواند در توقف تعقیب یا سقوط مجازات مؤثر باشد. نتایج تحقیق بیانگر آن است که هرچند قانونگذار ایران تلاش کرده است این تفکیک را رعایت کند، اما در مواردی به‌ویژه در جرایم مختلط یا در مرحله اجرای حدود، ابهام در معیارها موجب اختلاف برداشت و دشواری‌های عملی شده است و نیاز به بازنگری و تقویت شفافیت حقوقی احساس می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات