تحلیل حقوقی مداخله دولت در برنامه ریزی خانواده: قانون جوانی جمعیت

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

2 دانشیار فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

3 استادیار فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

چکیده

فرزندآوری همواره از مسائل مهم اجتماعی و حقوقی بوده است، اما در گذشته بیشتر در حیطه حقوق خصوصی افراد قرار داشت. با گذشت زمان و تغییر ساختارهای جمعیتی، ضرورت مداخله دولت در سیاست‌گذاری‌های مرتبط با خانواده و جمعیت آشکارتر شده است. سیاست‌های جمعیتی در جوامع مختلف، متأثر از شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، دستخوش تغییرات متعددی بوده‌اند. ایران نیز در طول دهه‌های گذشته رویکردهای متفاوتی را تجربه کرده است؛ به‌طوری که در سال‌های نخست پس از انقلاب، سیاست‌های تشویقی موجب افزایش چشمگیر نرخ زاد و ولد و بروز «انفجار جمعیت» شد، اما در دهه‌های بعد سیاست‌های تحدیدی برای کنترل موالید در پیش گرفته شد. در سال‌های اخیر، با توجه به بحران سالمندی و کاهش نرخ باروری، دولت با اتخاذ سیاست‌های جدید تشویقی، به‌ویژه از طریق تصویب قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در ۲۴ آبان ۱۴۰۰، تلاش کرده است تا از طریق اعطای تسهیلات اقتصادی و اجتماعی، نرخ فرزندآوری را افزایش دهد. این مقاله با رویکرد تحلیلی - تطبیقی، پیامدهای کاهش جمعیت و اهمیت افزایش آن را بررسی کرده و ضمن مطالعه سیاست‌های جمعیتی ایران در دوره‌های مختلف، به تحلیل حقوقی قانون اخیر می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که هرچند قانون جدید مشوق‌های قابل‌توجهی در حوزه اقتصادی و اجتماعی ارائه می‌دهد، اما برخی مقررات محدودکننده و چالش‌های اجرایی، نگرانی‌هایی در زمینه حقوق خانواده، سلامت، سقط جنین و افزایش تولد کودکان دارای معلولیت ایجاد کرده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. Abbasi-Shovazi, M. J. (2019). Demographic Developments in Iran: Challenges and Opportunities. Tehran: University of Tehran Press (in Persian).

    Alaei-Novin, F., & Al-Rasul, S. (2014). “Re-examining Jurisprudential Approaches in Family Planning and Population Control”. Journal of Fiqh & Islamic Law, 38, pp. 135–156 (in Persian).

    Asadi, L. S., & Zibihi, A. (2015). “Entry of criminal law into the family domain and the quality of enforcement of its norms”. Taali-e Hoquq, 3, pp. 41–68 (in Persian).

    Barahani, M. (2017). “Criminalization of Human Rights: From Genuine Moral Necessities to Autonomy”. Journal of Human Rights Studies, 19, pp. 105–120 (in Persian).

    Barahani, M. (2017). Ethics and Criminal Law. Tehran: Institute for Culture and Islamic Thought Publications (in Persian).

    Barahani, M. (no date). The Impact of Ethical Theories on Criminal Law (With an Emphasizing on Iranian Law). Publisher unknown (in Persian).

    Barahani, M., & Boshri-Mohammadi-Far, M. (2016). “Criminal Perfectionism”. Studies in Criminal Law and Criminology, 2, pp. 173–194 (in Persian).

    Beigi, J., & Teymouri, M. (2023). “Criminalization of Behaviors Contrary to Population Growth and Childbearing in the Law”. Population and Progress Quarterly, 1(2), pp. 147–163.

    Bloom, D. E., Canning, D., & Fink, G. (2020). “Implications of population aging for economic growth”. Oxford Review of Economic Policy, 36(3), pp. 531–554.

    Bloom, D. E., Canning, D., & Sevilla, J. (2003). The demographic dividend: A new perspective on the economic consequences of population change. RAND Corporation.

    Hart, H. L. A. (2010). Freedom, Ethics, and Law (M. Rasekh, Trans.; Vol. 2). Tehran: Nashr-e Ni (in Persian).

    Hart, H. L. A. (2013). The Concept of Law (M. Rasekh, Trans.; Vol. 1). Tehran: Nashr-e Ni (in Persian).

    Lee, R., & Mason, A. (2017). Population aging and the generational economy: A global perspective. Edward Elgar Publishing.

    Mahdadi, M. S., & Aghdasi, F. (2023). “The Absence of the Father's Position in the Family Support and Youthful Population Law”. The Journal of Woman & Family Studies, 11(3), pp. 164–182 (in Persian).

    Mahmoudi, M. (2018). “Review of Socioeconomic Factors Reducing Fertility Rate in Iran”. Iranian Social Studies Journal, 10(2) (in Persian).

    Mahmoudi-Janki, F. (2004). “Criminal Protection of Morality”. In Criminal Sciences: Collected Papers Honoring Prof. Mohammad Ashuri, Vol. 1, pp. 765–800 (in Persian).

    Mahmoudi-Janki, F. (2007). “Philosophical Basis of Legal and Criminal Prohibition of Self-Harm: Case Study—Compulsory Use of Seatbelt and Helmet in Driving”.  Hoqooq Quarterly, 37(1), pp. 157–117 (in Persian).

    Mahmoudi-Janki, F., & Roostaei, M. (2013). “Justification of Criminal Intervention: Principles and Necessities”. Criminal Law Research, 2, pp. 35–66 (in Persian).

    Maqdasi, M. B., & Roostaei, M. (2021). “Population Increase through Criminal Interventions: A Look at the Process of Enacting and Challenges in Implementing the Family Support and Youthful Population Law”. Amoozehaye Hoquq-e Keyfari, 22, pp. 258–312 (in Persian).

    Meadows, D. H., Randers, J., & Meadows, D. L. (2004). Limits to growth: The 30-year update. Chelsea Green Publishing.

    Nobahar, R. (2011). “Principle of Minimal Application of Criminal Law”. Amoozehaye Hoquq-e Keyfari, 1, pp. 91–114 (in Persian).

    1. Majlis. (2023). Amendment of the Family Support and Youth Population Law. Retrieved from https://rc.majlis.ir

    Rostami, H. (2014). “Criminalization and Penalization in Light of Liberty-Restricting Principles in Liberal Theory”. Criminal Law Research, 1, pp. 55–81 (in Persian).

    Samani, H., & Shariyari, M. (2020). “Evaluating the Approach of Laws and Upstream Documents toward the Qualitative Dimension of Population Increase”. Population Studies, 12, pp. 315–337 (in Persian).

    Taheri, H. (2002). “Population Control from the Perspective of Islamic Jurisprudence and Law”. Journal of Qom Higher Education Complex, 12, pp. 103–132 (in Persian).

    Todaro, M. P., & Smith, S. C. (2020). Economic development (13th ed.). Pearson.

    V-Darman. (2022). Family and Youth Population Support Act Overview. Retrieved from https://v-darman.mums.ac.ir

    World Health Organization. (2020). World health statistics 2020. World Health Organization.