دانشگاه پیام نور دوفصلنامه علمی دانش حقوق مدنی 2322-1712 مقالات آماده انتشار 2026 06 14 Challenges of the territorial principle in the enforcement of intellectual property civil judgments چالش‌های اصل سرزمینی در اجرای احکام مدنی مالکیت فکری 13066 10.30473/clk.2026.76922.3438 FA مریم مدرسی دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران طوبی صادقی استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران محمدحسین عرفان منش دانشیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران Journal Article 2025 12 25 One of the basic and important principles that is proposed as a prerequisite for the intellectual property system and determines the geographical scope of protection and validity of intellectual property is the “territorial principle” of intellectual property, in the era of economic globalization and cross-border transactions, it has become an obstacle to the effective enforcement of judgments. The present study shows that giving primacy to the territorial principle creates several practical challenges. These challenges include a significant increase in litigation and enforcement costs, restrictions on the recognition and enforcement of foreign court decisions, difficulties in identifying, assessing and valuing intellectual property internationally, creating legal uncertainty and the possibility of abuse of reiteration in different countries. As a result, a platform is provided for widespread violations of judgments and a reduction in the efficiency of the dispute resolution system. However, since territoriality is an integral part of the current nature of intellectual property rights, the sustainable solution is not to completely eliminate it. Instead, the solution proposed in this article is to adopt a contractual and preventive approach. Accordingly, parties to international intellectual property agreements should review the structure of these agreements, explicitly consider the implications of the territorial principle in future disputes, which is discussed in this article, and include appropriate enforcement guarantees and dispute resolution mechanisms with a preventive nature in the text of the agreements to prevent the occurrence of damage resulting from these challenges. یکی از اصول پایه و مهمی که به عنوان پیش‌فرض نظام مالکیت فکری مطرح بوده و حوزه جغرافیایی حمایت و اعتبار مالکیت فکری را مشخص می‌کند، «اصل سرزمینی بودن» مالکیت‌فکری است. بر اساس این اصل، حقوق مالکیت فکری تنها در قلمرو کشوری که آن را به رسمیت شناخته، اعتبار دارد. اگرچه این قاعده در ابتدا با هدف حمایت از منافع ملی و تشویق نوآوری داخلی شکل گرفت، اما در عصر جهانی‌شدن اقتصاد و مبادلات فرامرزی، به مانعی برای اجرای مؤثر احکام تبدیل شده است. مطالعه حاضر نشان می‌دهد که اصالت بخشیدن به اصل سرزمینی، چالش‌های عملی متعددی ایجاد می‌کند. از جمله این چالش‌ها می‌توان به افزایش قابل‌توجه هزینه‌های دادرسی و اجرا، محدودیت در شناسایی و اجرای آرای محاکم خارجی، دشواری در شناسایی، ارزیابی و ارزش‌گذاری یکپارچه دارایی‌های فکری در سطح بین‌المللی، ایجاد عدم قطعیت حقوقی و امکان سوءاستفاده از طرح دعوای مجدد در کشورهای مختلف اشاره کرد. در نتیجه، بستری برای نقض فراگیر احکام و کاهش کارآیی نظام حل اختلاف فراهم می‌شود. در عوض، راهکار پیشنهادی این مقاله، اتخاذ رویکردی قراردادی و پیشگیرانه است. بر این اساس، طرفین قراردادهای بین‌المللی مالکیت فکری باید با بازخوانی ساختار این قراردادها، به‌طور صریح تبعات اصل سرزمینی در اختلافات آتی را که در این مقاله به آن پرداخته می‌شود در نظر گرفته و ضمانت‌اجراها و سازوکارهای حل اختلاف مناسب را با ماهیتی پیشگیرانه در متن توافق‌ها بگنجانند تا از بروز آسیب‌های ناشی از این چالش‌ها جلوگیری شود.